Mikel Labaka: “Naturaltasunez ibiliz gero, futbolean ere hala hartzen zaitu jendeak”

Mikel Labaka Realeko futbolari ohia eta entrenatzailea izan da ‘Sanagustineko elkarrizketak’ saioko azken protagonista. Sasoi honetan gizonezkoen lehen taldeko hirugarren entrenatzailea da.

Mikel Labaka (Azpeitia, 1980) Realeko futbolari ohia eta entrenatzailea izan da Sanagustineko elkarrizketak saioko azken protagonista. Joan den abenduaren 12an izan zen elkarrizketa, eta gaurtik aurrera ikusi ahal da Erlo Telebistan eta sarean. Erlo Telebistak berak, Azpeitiko Kultur Mahaiak, Kulturaz kooperatibak, Urola Kostako Hitza-k eta Uztarria Komunikazio Taldeak antolatutako saioa da. Denboraldi honetan Realeko gizonezkoen lehen taldeko hirugarren entrenatzailea da Labaka.

Futbolari bezala ibili zinen urteetan, orain entrenatzaile zabiltza. Baina txikitan pilotan ibiltzen zinen; familiak alde horretatik gehiago jotzen zuen.

Egia esan, txikitan, adin horretako beste edozein mutil koskorrek bezala, pilotan, futbolean, eta ikastolatik saskibaloian, beste kiroletan, dantzan ere ibiltzen ginen; gauza dezentetan. Musika eskolan ere bai, solfeoan, akordeoia jotzen nuen; ja ahaztu zaigu, baina jarduten ginen.

Nola oroitzen duzu zure haurtzaroa? Non ibiltzen zinen futbolean, edo jolasten?

Beste adineko edozein ume edo mutil koskor bezala, ikastolako orduetatik kanpo ibiltzen nintzen, musika eskolan, dantzan Itsasin, eta, batez ere, kirolean. Txikitatik eduki izan dut ume guztiek edukitzen duten gogo hori kirolerako, batez ere futbolerako, baina pilotan ere oso gustura ibiltzen ginen, anaia zaharragoarekin, anaiaren lagunekin, gure lagunekin; saskibaloian…

Mikel Aranbururekin eta Kepa Peñagarikanorekin koinziditu zenuen Ilunpe elkartean, ezta?

Bai. Urteen diferentzi txikia izanda herri batean azkenean denok elkartzen gara, eta hor ibiltzen ginen elkarren kontra.

16 urterako Lagun Onakeko Azpeitiko taldeko lehen taldean zinen.

Bai. Urte erdi bat egon nintzen [Espainiako] Hirugarren Mailan lehen taldean jokatzen. Eta, egia esan, oso oroitzapen ona dut. Garai hartan herriko 16 urteko mutil batek hamar-hamabost urte zaharragoko herritarrekin jokatzean, kasik seme bat bezala hartu ninduten.

Hor zer ikasten da?

Asko. Azkenean futbol ibilbideak beste toki batzuetara ere eraman nau, baina egia da garai harekiko oso oroitzapen ona dudala. Herrian nengoen, herriko lehen taldean jokatzen, herritar askorekin, adinez nire bikoitza zutenekin, baina haiek nola hartu ninduten eta nola zaindu ninduten, uste dut niretzat ikasgai ona izan zela.

Zertan fijatzen zinen?

Garai hartan nik neuk ez neukan futbolari izateko zera hori… Beti nahi izaten duzu ahalik eta goren iritsi, eta beti daukazu ilusio hori, baina 16 urterekin ez nengoen pentsatzen ‘etorkizunean hau edo beste izan nahi dut’. Momentu horretan Azpeitiko 16 urteko mutil bat zara, Lagun Onakeko lehen taldean jokatzeko aukera eman dizute, eta, momentuz, gozatzen. Eta, batez ere, kanpotarrak ere bazeuden arren, herritarrekin. Adin diferentzi horretan haiek nola tratatzen ninduten ikustea…; asko ikasi nuen hor.

Txikitan futbolari izan nahi al zenuen?

Bai. Denoi galdetu izan digute, eta bai, futbola beti gustatu izan zait, eta ez nion futbolari izateari uko egiten. Baina ez neukan amets itsu bat Realera iristeko, edo hortik bizitzeko. Ez neukan obsesiorik, behintzat.

Lagun Onakeko entrenatzaileak zer eskatzen zion 16 urteko bati?

Ahal zuena egiteko, hori da nik jasotzen nuena, eta hori ni egiten saiatzen nintzena. Momentu horretan sentitzen nuen entrenatzaile bat baino asko nituela entrenatzaile edo laguntzaile. Azkenean saiatzen nintzen fijatzen besteek zer egiten zuten. Entrenatzaile berak igo ninduen taldera, eta, logikoki, haren babes guztia sentitzen nuen, batez ere zelaira atera eta gauzak ahal zen ondoen eta sinpleen egiten saiatzeko.

Segituan Realera eraman zintuzten, eta han egon zinen 31 urtera arte. Hala ere, ikasketekin segitu zenuen.

Magisteritza egin nuen Donostian, eta hori bukatu eta gero, Kirol Magisteritza egin nuen Gasteizen. 16 urterekin Lagun Onakeko aro hori pasatu eta gero, Realeko jubeniletan hasi nintzen, eta Realean 31 urtera arte egon nintzen, nolabait bizimodu desberdin hori egiten. Hasieran ikasketak eta dena, Azpeitian, baina arratsaldero Zubietara joanez. Ikasketei garrantzia ematen nien, gurasoek ere garrantzia ematen zietelako, eta haiei oso eskertuta nago, garai horretan norberak ikusten ez dituen gauza batzuk ikusarazten zizkidatelako. Eta ikasketatan ere nahikoa txukun moldatzen nintzen. Ikasketak egin eta futbola, askoz gehiagorako denborarik ez nuen izaten.

Zer esaten zizuten gurasoek? Edo zugan bazegoen dudarik ‘hemendik joko dut’, ikasketak… Batzuk garai horretan itsututa egoten dira. Zuk zeuk esan duzu ez zeundela itsututa Realera iristearekin.

Eta nik uste dut horrek luzera begira asko lagundu didala. 12 urterekin, herriko eta inguruko beste mutil asko bezala, Zubietan proba bat egiten izan nintzen, ez ninduten hartu, Lagun Onaken segitu nuen, eta ordutik ikusten nuen gurasoengan ez zegoela ilusio berezirik ni futbolari izateko, edo Lehen Mailara iristeko. Gurasoen kezka gehiago zen nik nire ibilbide nahikoa sendo bat egitea, pauso irmoak ematea, eta ez gero izango ez den gauzatan nahastea. Orduan nik hortik jaso nuen ikasketek zer garrantzi duten. Gero egia da ikasketetan nahikoa txukun moldatzen nintzela, eta niretzat ez zen karga handi bat ikasketekin aurrera egitea.

Zure taldekideen artean zer sumatzen zenuen?

Denetarik zegoen. Jubeniletan 16 urterekin hara joan nintzenean, bazeuden batzuk ikasketak utzita ez dut esango baina bai erdi utzita zeuzkatenak. Bakoitzak bizitzan bere apustuak egiten ditu eta… Azkenean denetarik zegoen. Nahiz eta Realean egon, jubeniletan zaude, 16 urte dituzu, eta nik oso urruti ikusten nuen Lehen Mailara iristeko aukera hori, eta nahikoa konbentzituta ere banengoen seguru asko ez nintzela iritsiko. Gehiago zen hango momentu hori gozatzea, ahalik eta gehien ikastea, baina beste bide hori alde batera utzi gabe.

Lehen taldera berandu iritsi zinen, 24 urterekin.

Bai, berandu ez dakit horrela esan daitekeen, baina egia da normalean debuta egiteko adin hori gaztexeago izaten dela. Baina iritsi naizen poza hor daukat. Bakoitzak azkenean bere ibilbidea egiten du, eta ni 24 urterekin iritsi nintzen.

Aurretik utzita egon zinen Irunen, Real Unionen. Eta Murtzian (Espainia) ere bai, Murtzia Hirian.

Irunen eduki nituen bizipenak izan ziren 16 urterekin Lagun Onaken izan nituenaren antzekoak. Real Unionen 22 urte nituen, ez zegoen hainbesteko adin tarterik, baina gehientsuenek 30 urte bueltan zituzten. Taldeko gazteena nintzen, Lagun Onakeko aro hartan bezala. Realetik utzita nengoen, nire buruan ez zen pena edo depresio sentsaziorik, baina bai ja jakinda Realetik kanporaxeago nengoela eta bueltatzeko aukera handirik ez nuela izango. Hartu nuen beste etapa bat bezala. Urte ona izan zen talde guztiarentzat, neuk ere minutu askotan jokatzeko aukera izan nuen, eta esperientzia ona izan zen; denetarik ikasi nuen.

Murtzia Hirian Euskal Herriko jokalari bakarra al zinen?

Ez, bazeuden euskaldun gehiago. Mikel Lasa, adibidez, bere garaian [Realean ez ezik] Real Madrilen-eta ibili zena. Gerora ere harremana mantendu izan dugu harekin. Hori bai izan zela beste etapa ezberdin bat. Azpeitian bizitzetik bat-batean bakarrik Murtzira joan nintzen bizitzera. Hemen Lagun Onaken, Realean, Real Unionen jokatuta, antzeko jokalariak eta taldeak izatetik atera nintzen Murtziara, eta beste mundu bat zen.

Nola hartzen dute euskal gazte bat han? Garai hartan [2004an] Madrilgo martxoaren 11ko atentatuak izan ziren…

Izan ziren tentsio momentu batzuk. Iristen zara, 23 urteko gazte bat, euskalduna… Nire taldekideekin egunerokoan ez nuen sekula arazorik izan. Beti saiatu izan naiz naturaltasunez adierazten nor naizen eta zer sentimendu ditudan. Beste garai batzuk ere baziren haiek, eta garai hartan euskaldun gazte bat hemendik hara joandakoa badakigu zer prototiporekin lotu daitekeen. Alde horretatik, galderak eta beste, baina beno… Naturaltasunez, ez neukan ezer ezkutatzeko, euskalduna naiz, eta horixe esaten dut nik toki guztietan. Nik uste dut naturaltasunez ibiliz gero, jendeak ere naturaltasunez hartzen zaituela, eta ez nuen alde horretatik arazorik eduki, egunen bateko ez dakit zer egoeraz aparte. Ondo moldatzen nintzen.

Gero Realean egon zinen 24 urtetik 31ra arte. Zer oroitzapen duzu garai hartaz?

Denetarik. Hor zabiltzanean Realetik kanpo, Murtziako etapan ikusten nuen izan zitekeela Realerako buelta. Banekien posible zela edozer gauza. Azkenean zortea izan nuen, Realeko lehen taldera bueltatzeko aukera izan nuelako. Igual etorri aurretik irudikatzen duzu era batera izan daitekeela, kanpotik igual gauzak errazago edo politago ikusten direlako. Eta gero Realean, orokorrean, dudarik gabe oso momentu onak bizi izan nituen, eta oso gustura nago horiek bizi ahal izan nituelako. Baina, egia esan, denetako momentuak izan ziren. Jaitsiera, igoera eta klubaren halamoduzko egoera. Balorazio orokorra oso ona den arren, egunerokoan izan ziren hain ondo pasatu ez genituen momentuak.

Bigarren Mailarako jaitsiera hain traumatikoa izan al zen?

Bai. Batez ere, Realeko jokalaria zarenean sentitzen duzulako egunero. Norbera nolakoa den ere bada, baina zure buruari jartzen diozu ardura bat; partida galtzen duzunean edo egoera ez dagoenean ondo, nolabait zure buruari jartzen diozu besteak gaizki egotearen ardura, nahiz eta zu gauzak ondo joateko ahal den guztia egiten ari zaren. Baina jendeari ez dio balio ahal den guztia egiteak; jendeari balio dio irabazteak eta egoera horri buelta emateak. Askotan, seguru asko gehiegitan eta dena, baina hor momentu batzuetan aitortu behar dut ez nuela ondo pasatu. Horregatik da, ardura bat sentitzen duzulako, sentitzen duzulako ingurukoei huts egiten ari zarela. Zure gertukoenek –ez futbolagatik baloratzen zaituztelako; etxekoek ez zaituzte futbolagatik baloratzen–, ikusten dute igual ez dela zure momenturik onena, ikusten dute kanpoan zer kritika dauden zurekiko, taldearekiko orokorrean, norberak ere ikusten du ingurukoek horrekin sufritu egiten dutela, eta, azkenean, pilota handitzen joaten da. Eta batzuetan hori eramatea nahiko pisutsua da.

Presio sozialaz ari al zara?

Bai, juntatzen da hori. Hor zaudenean gustatzen zaigu besteei pozak ematea, disgustoak ematea baino gehiago. Futbolak daukan alderdi bat hori da. Garaipenak daudenean, badirudi ez dakit zer zarela, eta kontrakoan, berriz, pisu hori edo ardura hori senti dezakezu.

Galdu eta galdu ari zarenean, kalera irtetea gehiago kostatzen al da?

Ez naiz sekula etxean gelditzekoa izan. Beti kontzientzia oso lasai eduki izan dut, beti egin izan dut ahal dudan guztia. Eta gauzak hobeto egin ez baditut, ez nintzelako gai izan da. Alde horretatik ez nuen sentitzen inork ezer esaterik zeukanik niri. Animo keinu bat, eta ‘ea irabazten hasten zareten’…; neuk nahi dut lehenen irabazten hastea. Ez naiz sentitu gaizkile bat bezala, baina egia da kalera irten eta kritika positiboak jasotzea gustagarriagoa dela kontrakoa baino.

Azpeitian bizitzea abantaila bat izan al zen?

Bai, dudarik gabe. Lehen familiagatik eta gertukoengandik esan dudan bezala, Azpeitian herritar askok, denek ez dut esango, baina herritar askok ez ninduten Realeko jokalari bezala ikusten, baizik eta Mikel bezala. Halakoren semea zara, halakoren anaia, edo halakoren mutil-laguna. Jendeak herritar bat bezala hartzen zaitu, eta normaltasun handiagoa sumatzen duzu zure pertsonarekiko, eta ez zure irudi edo kanpora ikus daitekeen horrekiko. Alde horretatik, kanpoko herri batean ibili edo Azpeitian ibili diferentzi handia sumatu izan dut.

Normalean maila horietan jendea bere herrian geratzen al da bizitzen, edo hiriburura jotzen du?

Ni jokalari nintzen garaian eta orain ere bai, gehientsuenak Donostian ez bada Donostia inguruan bizi direla. Garai hartan, ni Azpeitian bizi nintzen, Mikel Aranburu ere bai. Elkarrekin egiten genituen Zubietarako bueltak. Mikelenetik ez dut uste, eta nire burutik ere sekula ez da pasatu Donostiara bizitzera joatea. Lehen esan dudan erosotasun hori beti sentitu izan dugu Azpeitian bizitzeko, eta aldatzeko beharrik sentitu ere ez, ez bada joan-etorriko ibilbide hori aurrezteagatik. Bidaiak ematen zigun nekea beste gauza askotan irabazten genuen, eta gure inguru guztia ere hemen egon izan da eta hemen dago.

Klubak arazo ekonomiko handiak izan zituen. Hori nola bizi zuen jokalariak? Zuei ere eragingo zizuen horrek, ezta?

Bai, dudarik gabe. Ez bakarrik alde ekonomikoan izan dezakeen eraginagatik, nik uste klub baten goiko esfera horretan edo agintzen dutenengan edo zuzendaritzan ezegonkortasun bat badago, hori lehenago edo beranduago aldagelara eta zelaira ere transmititu egiten dela. Eta beste taldeetan ere ikus daiteke hori gaur egun. Azkenean oreka bat ez badago klubean, zaila da zelaian oreka mantentzea eta gauzak ondo joatea. Ez dut esango ezinezkoa denik, baina bai zaila dela. Eta guk ezegonkortasun hori sufritu genuen. Agian, bakarren bat gehiago kezkatzen du soldata jaitsierak. Gure kezka nagusia ekonomikoa baino gehiago bestea izan zen, esan dugun ezegonkortasun hori egon zelako klubean, gero sozialki ere antzematen zena. Eta egunero galdera horiek erantzuten egon beharra, eta futbolaz ezin hitz egin, eta ezin gozatu…

Zuek zer paper jokatu zenuten garai horretan?

Ahalegindu ginen geuretik gauzak ahalik eta ondoen egiten. Orduan Mikeli [Aranburu] eta niri kapitainak izatea egokitu zitzaigun, eta saiatu ginen gure ustez ez zegoen oreka hori lortzeko pausoak ematen. Aldagelan egon zitezkeen kezkak-eta geure kabuz ez ginen gai horri buelta emateko, baina behintzat normaltasun bat mantentzeko ahalegina egin genuen.

Halakoetan ikusten al da zenbat eta etxeko jokalari gehiago egon, egonkortasun handiagoa egon daitekeela aurrera egiteko?

Bai, posible da. Nik uste dut egoera ondo dagoenean, bertako jokalariz osatutako talde batean lehen esan dugun eragin sozial horregatik-eta poza eta gozatzeko gaitasuna handiagoa izaten dela. Eta egoera txarra edo aldekoa ez denean, kanpotarrez osatutako taldeetan gehiago egon daiteke sentimendu bat edo joera bat esateko: ‘Nik hemendik lehenbailehen alde egingo dut eta konpon daitezela beraiek’. Abantaila asko ditu Realaren politikak, eta bat hori da. Egoerak onak edo hain egokiak ez direnean ere, jendeak badu bertako sentimendu edo izaera bat, eta jendeak sentitzen duena da ahal den neurrian aurrera atera behar dugula. Inork gutxik edukitzen du tentazioa alde egiteko. Jendeak indarra egiten duenean aurrera egiteko, eta denek indarra jartzen dutenean bide berean, aldeko asko dago.

Realean hori ez da beti bete. Egon izan da garai bat kanpoko jokalari asko egon direna.

Momentuan zuzendaritzak hartzen dituen erabakiak dira, gustagarriak edo ez. Nik sinesten dudan Reala edo niri zaletu bezala gustatuko litzaidakeen Reala da neurri handienean bertako jokalariz osatutakoa. Nik uste futbolak baduela osagai bat, bertakoa izatearen sentimendu hori, zure taldea jarraitzearen sentimendu hori, zure hizkuntza, zure balioak, zure kultura… Futbolak lan handia egin dezake horretan, eta, taldea horrela osatzen bada, hortik gertuago egongo gara; emaitzak onak badira bikoitza gozatuko dugu, eta, ez badira onak, aurrera ateratzeko indar handiagoa izango dugu.

Gero Rayon izan zinen bi urtez. Klub berezia dela esan zenuen.

Ni iritsi nintzenean orduantxe Ruiz Mateosen familia-eta egon ziren agintzen; nahiko garai nahasiak izan ziren han ere. Justu ni iritsi nintzenean eman zen aldaketa bat. Kluba bera ere halamoduz zegoen; gerora pixka bat txukuntzen ari dela uste dut. Baina Rayo berezia da; batez ere, bere afizioagatik, Vallecasen [Madril] dagoelako, bertako jendearen izaeragatik, eta zaleek futbolarekiko duten ikuspegiagatik.

Ezagutu duzun futbolaririk onena?

Askorekin egon naiz eta askorengandik ikasi dut, baina Realean egon nintzen garaian Bittor Alkizarekin egoteko aukera izan nuen, eta uste dut pertsona bezala kristorena dela, eta jokalari bezala zer umil zen eta…

Aurkarien artean, tokatu zaizun gogorrena?

Niri lan handiak eman dizkidatenak asko dira… Garai hartako Ronaldo [brasildarra], gaur egunekoa ere bai, Messi… Denek esaten dituzten izen horiek. Baina ni Realeko eta Rayoko jokalaria izan naiz, eta nik astero izaten nuen nahikoa lan aurrera egiteko.

Estadio bat?

Anoeta, geurea delako, eta ikusgarriena, bat esatekotan, Bernabeu.

Afizio bat, Realekoaz aparte?
Rayokoa.

Momentu bat?
Momentu berezi bezala, seguru asko selekzioarekin jokatu ditudan partidak. Realeko debutak eta igoerak eta istorio horiek ere bai, dudarik gabe.

Futbola utzita urtebete egon zinen, eta orain dela bi urte hasi zinen entrenatzaile. Jadanik Realeko lehen taldean hirugarren entrenatzaile zaitugu. Azkar, ezta? Eason hasi zinen, gero Sansen [Reala B], gero Realean…

Esan duzun bezala, futbola utzi eta urtebete egon nintzen futbolik gabe-edo. Eta gero hasi nintzen Realeko jubenilen bigarren taldean bigarren entrenatzaile. Realetik deitu zidaten, aukera hori eskainiz. Entrenatzaile tituluak ateratzeko hiru maila daude, eta ordurako bi aterata nituen. Bi alaba ditugu, eta aukera ematen zidan pixka bat goizean Azpeitia inguruan ibili, arratsaldean entrenamenduetara joan, eta nahikoa martxa onean probatzeko bide hori. Entrenatzaile Sergio Francisco zegoen; elkarrekin ibili izan ginen, laguna dut, eta harekin hasi nintzen titulua ateratzen. Gero, futbolak daukana: lehenengo taldean entrenatzaile aldaketak eman ziren, eta Sansera pasatzeko aukera eskaini zidaten. Egia aitortu behar badut, hasieran grazia handirik ez zidan egin; ikusten nuen pausotxo bat izan zitekeela, baina berriz ere bidaiatzen hasi beharko nuen taldearekin, berriz ere tarteka asteburuak kanpoan pasatzera joan beharko nuen… Urte asko neramatzan hori egiten, eta, bi alabarekin, pereza ematen zidan. Hasiera batean urte erdi baterako izango omen zen, eta horrela hasi nintzen, eta azkenean urte eta erdi izan zen. Eta gero Eusebiok eskaini zidan beraien lan taldean sartzeko, eta, dinamika horretan nengoenez, ikusten nuen Sansen egon edo Realean egon ez zegoela alde handirik.

Zein da zure funtzioa Realeko lehen taldean?

Ahal den neurrian jokalariei eta entrenatzaileari laguntzea. Gero, egunerokoan, entrenamenduak prestatzean laguntzea, entrenamenduetan egotea, gure taldeen partidak ikusi eta jokalariei bakarkako bideoak egitea, kontrarioen partidak ikustea eta haiei buruz iritzi bat edukitzea, eta ahal den neurrian Eusebiori laguntzea, zuk zer ikusten duzun, zer egin daitekeen…. Pixka bat laguntzaile lan hori.

Aspaldiko partez Reala ondo hasi da.

Bai, bolada ona du, hasiera ona eman dio. Jendea gozatzen ikusten da behintzat, eta ea luzatzen den hori.

Zenbat hazi den futbola azken 12-15 urte hauetan…

Gehiegi, nik uste; nahikoa dimentsio arriskutsua hartzen ari da. Azkenean suposatzen da futbola futbolarientzat eta zaleentzat izan behar dela, eta gaur egun ikusten diren bitartekari guztiak, telebista hartzen ari den indarra, ordutegiak ere jartzen dituzte gehiago Txinarako eta ez dakit norako… Bilakaera horretan ez dakit non bukatuko duen honek.

Horren erdian futbolaria nola sentitzen da? Elite mailan, hainbeste agente, manager, ekitaldi publizitario…; nahiko baldintzatuta pertsona bezala?

Bai, hala senti daiteke. Lehen Mailan nahikoa orokorra bada ere, batez ere talde indartsuenetan nik uste jokalari bat kirolari bat baino zerbait gehiago dela. Gehiago edo gutxiago, baina beste zerbait da. Nik uste pertsona horiek ja erabiltzen direla dirua ateratzeko. Dirua ateratzeko makinak dira, eta horiek futbolean jokatzeak dirua ematen badu ondo, eta ez dakit zein iragarki egiten dirua ateratzen badu ere… Eta horretarako entrenamendu bat galdu behar badu, azkenean helburua nola dirua den, helburu ekonomiko horretan kiroletik haragoko interesak dezente sartuta daude; nire ustez, gehiegi. Ulertzeko logika bakarra dauka: dirua ateratzea da helburua, eta, dirua ateratzeko, beste guztia onartzen da.

Telebistek izugarrizko diru pila ematen dute. Realean aurrekontuaren bi heren-edo daiteke. Hainbeste ematen al du futbolak?

Ez dakit, ni ez naiz kalkuluak egiten jarri, eta jarrita ere ez dakit egingo nituzkeen. Emango duela pentsatzen dut, hor dabiltzanek kalkulu ekonomikoak aterata edukiko dituztela pentsatzen dut. Helburu ekonomikoetatik etekina ateratzen ariko dira hori pentsatzen ari direnak, baina nik uste nahikoa bilakaera arriskutsu batean sartzen ari dela futbola. Nik neuk futbola ikusten dut zerbaitekiko atxikimendu bat bezala, zure kultura, zure hizkuntza, zure izateko era, zure gauzak egiteko erak transmititzeko era bat izan daitekeela, eta gaur egun telebistaren indarrarekin eta egiten ari den bilakaera horrekin, zaletua ere ikusle izatera pasatzen ari da. Ja jendeak talde bat baino gehiago ditu, bi, hiru, lau…, eta jartzen da telebista aurrean eta batek edo besteak irabazi ez dio askorik axola. Eta lehen herriko taldeekiko zegoen atxikimendua, Lagun Onak ikustera joan, jarraitu, nork jokatzen duen…, pixka bat herriko sentimendu hori galtzen ari da, eta pena da, uste dudalako futbolak daukan gauza onetako bat hori ere badela.

Zuk agenterik edo ordezkaririk izan al zenuen?

Bai. Azkenean maila horretan zaudenean, nahi edo ez, zirkulu batean sartzea onartzen duzu, onartu behar duzu. Gustuko izan edo ez izan, futbola gaur egun horrela muntatuta dago, eta hor jokatu nahi baduzu, hor egon nahi baduzu. Nolabait esanda, arau batzuen barruan sartu beharra duzu ez bazara munduko jokalari onena –ez zen nire kasua–.

Zer paper betetzen dute agente horiek?

Gauza bat da zer paper betetzen duten eta beste bat zer bete beharko luketen. Zer bete beharko luketen berez da jokalarien interesak defendatzea kluben aurrean: kontratu ekonomiko bat egitean ikustea kontratu hori ondo dagoela, legala dela; pixka bat futbolaren merkatuaren araberako soldata bat ere badela; jokalaria talderik gabe dagoenean taldea bilatzen laguntzea beste klubekin harremana eginda. Hori norberak beretik egitea oso zaila da. Hori da teorian egin beharko litzatekeena. Gero nik uste gaur egun, futbolak eman duen hazkunde horretan edo hainbeste puztu den horretan, ordezkari asko euren etekinak ateratzeko daudela gehiago eta ez hainbeste jokalariei laguntzeko.

Aldea handitzen ari da eliteko futbolaren eta behe mailako kirolaren artean. Horrekiko kezka agertu izan duzu.

Futbolak badu beste dimentsio bat onerako eta txarrerako, funtzio hori gizartean egin beharko lukeela: balio batzuen transmisioa, gure hizkuntza futbolean erabili, gure herriarekiko identitate bat ematen lagundu, gure nortasuna indartzen lagundu… Horrelako lanak futboletik egin daitezke. Eta iruditzen zait negozioaren logika horretan sartzen bagara, beste balio guztiak alde batera gelditzen direla, eta logika horrek toki txarrera garamatzala. Negozioaren logika horrek oso goi mailako interesak bakarrik hartzen ditu kontuan, eta herrietako kirola eta futbola nolabait itzaltzera daramatza. Oinarrizkoa funtzionatzen ari ez bada, goi mailara ere lehenago edo beranduago koste hori iritsiko da.

Ume eta gaztetxoen guraso batzuek zer jarrera dute seme-alabekiko?

Kasuak daude. Jarrera guztiak ulertzen ditut eta ulertzekoak dira. Gurasoek, seguru asko borondaterik onenarekin, umeak kirolera eramaten dituzte kirola egiteko, esan dugun balioengatik, haien aisialdirako… Badaude guraso batzuk, horiek ere seguru asko borondaterik onenarekin, igual ikusten dutenak bere seme, bere alaba horrengan, ba ez dakit nola esan, norbera izan ez den proiekzio bat lortzeko gaitasuna; alderdi ekonomikoa ere seguru asko hor egongo da, eta nolabait seme-alabei behartzea edo bultzatzea da behar baino lehenago ez dakit nora iristera. Eta seme-alaba horiek azkenean kirolarekiko eta futbolarekiko gerturatu eta gustu bat hartu baino gehiago, urrundu egiten dira. Orduan, uste dut gaztetatik bakoitzari bere bidea egiten utzi behar zaiola.

Zuk azkar utzi zenuen futbola, 33 urte egitear zinela.

Nahikoa desgastatuta nengoen ordurako. Berandu hasi nintzen [Lehen Mailan] eta azkar utzi nuen. Hori bakoitzaren mailak ere ematen du. Oso ona baldin banintzen lehenago hasiko nintzen, eta oso fresko banengoen beranduagora arte segitzeko aukera izango nuen. Realetik atera nintzen, bi urte Madrilen egin nituen, utzi nuenerako bi alaba banituen, futbolean jarraitzekotan berriz ere kanpora joan behar nuen… Hori dena baloratuta, pasatu nituen urte guztiak, nire familiaren egoera, nire egoera, iruditu zitzaidan momentua zela uzteko eta beste aldaketa bat emateko.

Futbolari profesionala zinela, zure iritziak agertu izan zenituen. Alde horretatik ez zenuen erreparorik izan. Jasotzen al zenuen presiorik-edo? Edo aipamenak ‘Mikel, ez hadi sartu honetan…’.

Bai, denetarik esaten zen. Futbolak dimentsio handia dauka gizarte honetan, bai onerako eta txarrerako. Futbolari batek egin edo esan dezakeenak, beste herritarrenak baino oihartzun handiagoa du seguru asko, ez jokalari horrek esan duenak beste batek esandakoak baino garrantzi handiagoa duelako, baizik eta irismen handiagoa duelako berak esaten duenak. Horregatik, garai eta toki ezberdinetan jokalarien iritzia eskatu izan da. Baina ildo ofizialetik ateratzen den iritzi bat ematen baldin badu jokalari batek, ez da hain gustukoa izaten, alde guztiek dakitelako jokalari batek esaten duenak zer irismen maila daukan eta neurri handi batean zer eragin izan dezakeen. Positiboki edo negatiboki, jokalari batek esaten duenak badu eragin bat. Iritzia eskatu izan zaidanean, saiatu naiz naturalki esaten gai bakoitzaren inguruan zer ikuspegi dudan, jakinda nire ikuspegia ez dela inorena baino hobea edo okerragoa, baina nire ikuspegia nirea dela eta ez dudala zertan hori ezkutatzen jardun.

Jarrera bat ere hartu izan duzu. Orain abendua da, eta euskal selekzioak partida jokatuko du. Eta hor bi urte egon zineten jokatu gabe; azken batean, zuen jarrera baten ondorioz izan zen. EAEko Futbol Federazioaren politika kritikatzen zenuten, eta, horrez gain, erabaki zenuten baldintza batzuk betetzen ez baziren ez zenutela jokatuko. Ez zen oso erabaki ohikoa izan.

Eta erosoena ere ez, seguru asko. Gure artean egin genuen hausnarketa baten ondorio izan zen. Gu euskal selekzioarekin jokatzeko deitzen gintuzten. Partida horiek gabonetan izaten ziren. Eta guk, euskaldun bezala, gure selekzioa Euskal Herriko selekzio modura sentitzen genuen, eta iruditzen zitzaigun bide horretan pausoak eman zitezkeela, eta guk ere jokalari bezala egin genezakeela zerbait bide horretan. Hortik hasi ginen Euskadiko federazioarekin harremanetan, gero Eusko Jaurlaritzaraino iritsi ziren harreman horietan, eta eskatzen genuen gauza bakarra zen guk gure partetik egingo genuela ahal zen guztia, baina eskatzen genuen gauza bakarra zela federazioaren aldetik ere pausotxo batzuk gutxienez ematea zentzu horretan. Gure ustez, gauza sinpleak esaten genituen: Euskal Herriko selekzioan onartzen bazen zazpi lurraldeetako jokalariek parte har zezaketela, Nafarroako jokalari batek Euskal Herriko selekzioan joka badezake, zergatik ez onartu Euskal Herriko selekzioak Nafarroan jokatu ahal izatea? Gu jakitun ginen, eta oraindik ere jakitun gara, hori ez dela Euskadiko federazioaren ardura bakarrik, baina bai federazioak bide horretan pausoak eman ditzakeela eta bere borondatea argi agertu. Akordio batzuetara iritsi ginen pauso batzuk emateaz, Euskal Herritik kanpo ere partidak jokatzeko, Venezuelan jokatu genuen, eta hasieran aurrerapauso batzuk hitzez behintzat ikusi genituen, baina gero Eusko Jaurlaritzatik etorri zen agindu bat hori ezin zela horrela izan esanez. Eta hor hartu genuen erabakia: hemen borondaterik ez badago aurrera egiteko, zer zentzu dauka gabonetan partida bat jokatzera mugatzeak? Jakinda partida bat jokatzea ere garrantzitsua dela proiekzio bat lortzeko, jakinda horrek selekzioari ematen diola indar bat eta proiekzio bat. Baina hori bitarteko bezala ikusita, eta ez helburu bezala.

Bi urte barru berriz ere hasi zineten jokatzen.

Bai, esan dugun arrazoi horregatik, uste genuelako gure jarrera gizartearen aurrean argi gelditu zela bi urteko geldialdi hori eta gero. Nahiz eta prentsak bere erara erabiltzen dituen informazio guztiak eta jendeari iritsi iristen zaiona, uste dugu gure jarrera hori argi gelditu zela, eta garrantzitsua zela selekzioaren partidak jokatzea helburu horretara iristeko bitarteko bezala. Gure helburua ez zen sekula izan partidak ez jokatzea, baizik eta pauso horiek ematera bultzatzea.

Hasi zineten jokatzen, 2010ean, eta orduantxe sartu zenuen gol internazional bakarra…

Bai, kasualitatez, San Mamesen izan zen.

Gaizka Garitanok [hemen, Sanagustinen] esan zuen nahiko lukeela Euskal Herrian behintzat prentsaurrekoak euskaraz soilik eman ahal izatea. Posible al da? Ez? Realean nola ikusten duzu euskararen egoera?

Nik uste Realak euskararekiko sentsibilitate bat baduela. Beheko mailetan ia entrenatzaile denak euskaldunak dira, jokalariak Gipuzkoako neska-mutilak dira…. Galderari erantzunez, ea prentsaurrekoak euskaraz ematea posible den, pertsonalki uste dut baietz, posible litzatekeela, eta bide hori ere egin beharko genuke. Gu euskaldunak gara, neurri handi batean Realeko jokalari gipuzkoarrak euskal hiztunak dira, eta uste dut naturaltasunez garen bezala azaldu behar dugula prentsan ere. Lehen hainbestetan esan dudan eragin hori baduelako, eta ez eraginagatik bakarrik, edozein pertsonak izan behar duelako eskubidea bere hizkuntzan hitz egiteko. Gehiago prentsaren aurrean ari zarenean, eta gehiago zure sentimenduez eta zure egoeraz ari zarenean. Zer gutxiago zure hizkuntzan jardutea baino. Badut itxaropena Realak denbora gutxira pauso horiek emango dituela, eta positiboa izango litzateke alde guztientzat, horrek ez dakarrelako inor baztertzea. Jokalari bakoitzak bere hizkuntzan egingo lituzke adierazpenak, eta itzultzaile batek itzuliko lituzke, atzerriko entrenatzaileak eta jokalariak etortzen direnean egiten den bezalaxe.

Kazetari batek badu funtzio sozial bat, eta hemengo batek euskaraz ere ikasi beharko luke, ezta? Hor badira oraindik ere…

Niri iruditzen zait Gipuzkoan, Realean hainbeste jokalari euskaldun egonda, prentsako adierazpenak euskara hutsean egitea ez litzatekeela inoren kontrako erabaki bat izango. Jokalaria euskalduna bada eta adierazpenak bere hizkuntzan egiten baditu, hori entzutera datorren kazetariak bitartekoak izan beharko lituzke hari ulertzeko. Gehiago hedabide hori, gainera, Gipuzkoakoa bada.

Reala da Gipuzkoako enpresa handienetako bat, bere dimentsioari dagokionez. Sinetsita al dauka benetan euskaran aitzindari izan daitekeela eta bide bat markatu dezakeela enpresa munduan?

Ez dakit egokiena naizen hori erantzuteko Reala bezala, hori seguru asko nik baino ardura handiagoak dituztenek erantzun beharreko galdera da. Niri, nire tokitik, iruditzen zait badaukala zer hobetu eta zer sinetsi horretan futbolak daukan dimentsio horrengatik, eta aitortuta Reala Gipuzkoan oso eragile indartsu bat dela. Beste hainbat arlotan balioetan ekarpen handi bat egin badezake, balio eta sentimendu horietan hizkuntza sartzea ere uste dut egin beharrekoa dela. Ez dut esango Realak euskara baztertuta daukanik, baina badago zer egin eta zer hobetu.

Nola ikusten duzu egun Euskal Herriko egoera?

Nahikoa korapilatuta, egia esan. Oso garai korapilatsu batzuetatik gatoz, min eta sufrimendu asko egon den garai batetik. Uste dut badagoela borondate zintzo bat alde batetik egoera honi buelta emateko, bideratzeko eta aurrera egiteko. Bestalde, batez ere Espainiako Estatuaren aldetik, ez dut ikusten hori zuzentzeko borondaterik. Kezkatzekoa iruditzen zait egoera hori enkistatzen uztea, eta, urteetan aurrera egiten bada, uste dut konponbidea erraztu baino gehiago zaildu egingo dela. Herri honek garai zailetan aurrera egin du eta badaukat itxaropena orain ere egingo duela.

Iruzkin bat

Utzi iruzkin bat

*

*

  • Beste eduki batzuen bilduma – Lerro batzuk
    7 uztaila 2017 at 13:52 - Reply

    […] Mikel Labakari elkarrizketa […]

  • Send this to friend